Kjarvalsstaðir - tvær nýjar sýningar

Kjarvalsstaðir - tvær nýjar sýningar

Þann 13. janúar opnuðu tvær nýjar sýningar á Kjarvalsstöðum. Ný sýning á verkum Kjarvals sem heitir Líðandin og samsýningin Myrkraverk.

Kjarval: Líðandin - la durée

13.01.2018 - 29.04.2018

Á sýningunni eru mörg sjaldséð verk, einkum frá fyrri hluta starfsævi Jóhannesar Sveinssonar Kjarval (1885-1972).

Á öðrum áratug síðustu aldar varð Kjarval fyrir áhrifum frá ríkjandi liststraumum í Evrópu, þar sem sundurgreinandi form og uppbrot sjónarhornsins voru meðal helstu einkenna ýmissa framúrstefnuhreyfinga, einkum kúbista og fútúrista. Í fyrstu námsferð sinni til London um áramótin 1911-1912 kynntist Kjarval fyrst stefnu fútúrista sem vakti áhuga hans. Frá London fór hann til náms í Kaupmannahöfn en þangað kom farandsýning á verkum ítölsku fútúristanna árið 1912 og ári síðar kom þangað sýningin Kúbistar og expressjónistar. Þessar sýningar höfðu mikil áhrif á mótun framúrstefnunnar í Danmörku og Kjarval kynntist þar nýjustu straumum og stefnum í listum og heimspeki sem áttu eftir að hafa áhrif á fjölbreytt myndmál hans allt til loka ferilsins.

Kjarval var ekki bundinn á klafa ákveðins stíls eða hugmyndafræði heldur leitaði víða fanga og vann úr stefnum og stílum á persónulegan hátt. Titill sýningarinnar, Líðandin – la durée, vísar í kenningar franska heimspekingsins Henris Bergson (1851-1941) sem var vel þekktur meðal almennings og lista- og menntamanna í Evrópu og Bandaríkjunum í upphafi tuttugustu aldar. Kenningar hans um líðandina (la dureé) og lífsþróttinn (elan vital) voru grunnur að því sem kallast bergsonísk fagurfræði og framúrstefnulistamenn, einkum kúbistar og fútúristar sóttu í. Bergson velti tímaskynjun mannsins fyrir sér og setti annars vegar fram hugmyndir um tímann sem útreiknanlegan og mælanlegan tíma og hins vegar sem sálfræðilegan, innri tíma; líðandi. Það er sá tími sem maðurinn skynjar sem samfellt flæði, án þess að vera með augun stöðugt á klukkunni. Bergson útskýrir líðandina þannig að lífið sé samfella minninga fortíðarinnar sem framlengist inn í nútíðina.

Á sýningunni er leitast er við að skoða hvernig áhrif hugmynda Bergsons birtast í myndmáli Kjarvals, frá námsárunum þar sem hann tekst á við tímann sem líðandi innan sömu myndar með því að brjóta upp formið og skapa þannig hreyfingu og flæði. Síðar sést hvernig Kjarval vinnur með tímann sem endurtekningu í landslagsmyndaröðum þar sem hann endurtekur myndefnið æ ofan í æ frá sama stæðinu. Með endurtekningunni nær Kjarval að kafa djúpt í skynjun sína á náttúrunni og tímanum sem hinum eiginlega rauntíma eða líðandi.

Sýningastjóri: Aldís Arnardóttir

 

Myrkraverk

12.01.2018 - 22.04.2018

 

Á sýningunni eru verk listamanna sem hafa fengið innblástur úr þjóðsögum og ævintýrum eða skapað sinn eigin huliðsheim. Hvort tveggja endurspeglar mannlega tilvist, samskipti, tilfinningar og hugarástand. 

Sýningin er uppfull af dularfullum og spennandi verkum sem kveikja á ímyndunaraflinu einmitt á myrkasta tíma ársins.

Hér mætast ólíkar kynslóðir listamanna:

Alfreð Flóki (1938–1987)

Ásta Sigurðardóttir (1930-1971)

Jóhanna Bogadóttir (1944)

Kristinn Pétursson (1896–1981)

Sigga Björg Sigurðardóttir (1977)

Sigurður Ámundason (1986)

Heiti sýningarinnar, Myrkraverk, er hálfgerður orðaleikur sem sprettur upp úr þeim árstíma sem hún stendur yfir. Skammdegið er alltumlykjandi, sá tími árs þegar við skynjum dag frá degi hvernig myrkrið víkur smám saman fyrir birtu hækkandi sólar. Það sem áður var hulið tekur hægt og sígandi á sig skýrari mynd. Þá á heitið ekki síður við inntak þeirra verka sem eru  á sýningunni. Þar eru verk listamanna sem hafa sótt sér innblástur úr þjóðsögum og skáldskap eða skapað sinn eigin huliðsheim tákna og mynda. Hún er uppfull af dularfullum og spennandi myndum sem kveikja á ímyndunaraflinu einmitt á dimmasta tíma ársins. Sumar vísa til kunnra sagna sem skráðar hafa verið en aðrar hafa mótast með sjálfstæðum hætti í frásagnarheimi listamanna. Hvort tveggja endurspeglar mannlega tilvist, samskipti fólks, tilfinningar og hugarástand. „Myrkraverk“ sýningarinnar eru flest unnin á pappír, teikningar og grafíkverk – eða ef til vill væri hér nærtækara að nota hið alíslenska en lítt notaða hugtak, svartlist.

Hið yfirnáttúrulega og ótrúlega var áður vettvangur sem mannleg hegðun var yfirfærð á, til að einangra, rannsaka og reyna ef til vill að skilja betur. Þetta gildir um þjóðsögurnar þar sem tilfinningar, kostir og lestir voru ýkt til skemmtunar og lærdóms. Í sögunum endurspeglast þjóðtrú Íslendinga, þær lýsa hverdagslífi fólks, störfum þess, hugmyndum, trú og löngunum. Sögurnar eiga rætur að rekja til þeirrar alþýðumenningar sem lifði í sveitasamfélaginu en þær hafa áhrif til okkar samtíma.

Sýningastjóri: Markús Þór Andrésson